ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ไทย

ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ไทย หมายถึง ท่าที่เลียนแบบท่าทางธรรมชาติ โดยนำมาปรุงแต่งให้ดูงดงามเพื่อประกอบการแสดงภาษาท่าจะใช้ในการแสดงละครทั่วๆไปและเป็นสิ่งที่ทุกชาติ ทุกภาษาเข้าใจโดยไม่ต้องอธิบาย หรือจะเรียนกว่าเป็นภาษาโลกก็น่าจะได้ เช่น การสั่นมือ ส่ายหน้า หมายถึงการปฏิเสธ การกวักมือ พยักหน้า หมายถึงการเรียก เป็นต้น ถ้าภาษาท่ามีนาฏยศัพท์เข้าไปเกี่ยวข้อง ควรใช้ว่า “ ภาษาท่าที่ใช้ประกอบการแสดงนาฏศิลป์ไทย หรือ ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ไทย

1. ท่าโกรธ ฝ่ามือถูแก้มหรือคางแล้วกระชากลง

 

 

 


2. ท่าเข้าเฝ้า วางแขนส่วนข้อศอกบนเข่า ประกบมือเก็บเท้าให้เรียบร้อย การนั่งลักษณะนี้จะทำให้นั่งได้นาน (ในกรณีที่แสดงเป็นเสนาหรือนางกำนัลประกอบฉาก)

 

 

 

3. ท่าข้าพเจ้า ฉัน ฝ่ามือแตะอก หรือกรีดจีบ (มือซ้าย) ไว้ที่หน้าอก (การแนะนำตัวเอง : โบราณใช้มือซ้ายเท่านั้นในการแสดงนาฏศิลป์ไทย)

 

 

 


4. ท่าดีใจ ยิ้ม กรีดจีบ เข้าหาปาก มือเดียว (ใช้มือซ้าย)

 

 

 


5. ท่าท่าน (บุรุษที่ ) แบมือตั้งตะแคงไปข้างหน้า มักใช้มือเดียว

 

 

 


6. ท่าที่นี้ แสดงระยะใกล้ (การแสดงระยะดังกล่าวนี้จะใช้ความสั้น ยาวของแขนเป็นกำหนด)

 

 

 

7. ท่าที่นั้น แสดงระยะไกลออกไปเล็กน้อย(อาจพอมองเห็น)

 

 

 


8. ท่าที่โน่น แสดงระยะไกล (ที่มองไม่เห็น)

 

 

 

9. ท่านั่ง ให้สังเกตท่านั่งของตัวพระและตัวนาง
ตัวนาง หัวเข่าชิดกัน มือทั้งสองวางไว้ที่ต้นขา ปลายมือเปิดขึ้นเล็กน้อย
ตัวพระ ขาขวาทับมาทางซ้าย ให้ฝ่าเท้าซ้ายอยู่ตรงหัวเข่าขวา มือซ้ายเหยียดวางที่เข่าซ้าย มือขวาวางต้นขาขวา ที่สำคัญต้องนั่งตัวตรง โดยดันเอวดันไหล่ ตลอดเวลา ( ต้องทำจนติดเป็นนิสัยจะช่วยให้มีรูปร่างสง่างาม)

 

 

 


10. ท่าปฏิเสธ (ไม่) ตั้งวงกลางด้านหน้า พร้อมสั่นปลายมือ (เวลาแสดงประกอบการส่ายหน้าเล็กน้อย)

 

 

 

11. ท่าไป เริ่มด้วยจีบหงาย แล้วม้วนจีบลงปล่อยเป็นตั้งวงด้านหน้า

 

 

 

12. ท่ามา (เรียก) ตั้งวงหน้าแล้วกดปลายมือเข้าหาตัว

 

 

 


13. ท่ายืน
ตัวนาง มือขวาจีบหงายไว้ที่ชายพก มือซ้ายวางบนต้นขาข้างซ้าย ย่อตัวลงทางเท้าที่เหลื่อมมาด้านหน้า แสดงท่ายืนด้วยความนิ่มนวลเรียบร้อย
ตัวพระ ยืนปลายเท้าแยกออกให้เห็นถึงความสง่า ผึ่งผายสมเป็นชาย มือขวาเท้าเอว มือซ้ายวางค่อนขึ้นไปบนต้นขา ( ขาอ่อน) เล็กน้อย

 

 


14. ท่าร้องไห้ ทั้งตัวพระและตัวนางใช้มือซ้ายแตะหรือประคองหน้าผากด้วยนิ้วหัวแม่มือและนิ้วชี้ ส่วนนิ้วทั้ง 3 ที่เหลือทำเหมือนการตั้งวง จะนั่งหรือยืนก็ได้แต่มืออยู่ที่หน้าผาก บังคับว่าต้องใช้มือซ้ายเท่านั้น

 

 

 

15. ท่าเศร้า โศก ประสานมือไว้ระดับหน้าท้องก้มหน้าหรือแสดงอาการตามบทร้อง

 

 

 

16. ท่านั่งไหว้ เปิดปลายนิ้วเล็กน้อย

 

 

 

17. ท่ายืนไหว้ กระดกเท้าหรือก้าวเท้าก็ได้

 

 

 

18. ท่าเดิน
ตัวพระ ก้าวเดิน โดยไม่ต้องคำนึงถึงเท้าหลัง แต่เท้าหน้าต้องกันเข่าออก
ตัวนาง ก้าวเดิน ให้คำนึงถึงเท้าหลังต้องเปิดสันเท้าเสมอ

 

 


19. ท่าอาย ใช้ฝ่ามือแตะข้างแก้ม (ค่อนลงใกล้ขากรรไกร) ก้าวเท้ามาหลบคนที่เราอาย (ระวังอย่าก้าวเข้าหาหรือมุนตัวไปทางด้านมือที่แตะแก้ม) ส่วนใหญ่เป็นท่าของตัวนาง